Στην εποχή των ψυχολόγων…


Γράφει η Μαρία Κυριακίδου*

Καθημερινά ψυχολόγοι, ψυχίατροι και άλλοι «ειδικοί» του χώρου της ψυχικής υγείας καλούμαστε να δώσουμε λύσεις  σε διάφορα προβλήματα και δυσλειτουργικές καταστάσεις. Άνθρωποι γεμάτοι προβληματισμούς, αδιέξοδα, ανασφάλειες,  άγχος, θλίψη, πανικό και κάθε άλλου είδους «πληγές», ψάχνουν για λύσεις, ψάχνουν για γιατρειά. Προκύπτουν λοιπόν συνεχώς νέου τύπου φάρμακα, νέου τύπου ψυχοθεραπείες, νέου τύπου θεωρίες κ.ο.κ.

Στην εποχή μας υπάρχουν πάνω  από 3000 διαγνωσμένες ψυχικές ασθένειες και βέβαια πολλές «θεραπείες» (τα εισαγωγικά υπονοούν μια αμφισβήτηση ως προς  την αποτελεσματικότητα).  Η κοινωνία  λοιπόν των ανθρώπων  όλο και « αρρωσταίνει». Αντίστοιχα και η λίστα των ειδικών όλο και μεγαλώνει. Ειδικός για τους φόβους,  ειδικός για το άγχος, ειδικός για τις εξαρτήσεις, ειδικός για τις διαταραχές διατροφής,  ειδικός για τα παιδιά, ειδικός για τα ζευγάρια και πάει λέγοντας ο ατελείωτος κατάλογος.

Ανιχνεύεται το «πρόβλημα» (σύμπτωμα στην γλώσσα των ειδικών) και στην συνέχεια κατατάσσεται σε μια ειδική κατηγορία διάγνωσης και θεραπείας. Ο άνθρωπος θεραπεύεται και θωρακίζεται για να ξαναεπιστρέψει στον «πόλεμο» της καθημερινότητας του. Δυστυχώς πολλές φορές επιστρέφει στο ίδιο πλαίσιο αναφοράς από το οποίο προήλθε, χωρίς καμία παρέμβαση στο σύστημά του. Επιστρέφει λοιπόν ενδεχομένως σε εργασιακές συνθήκες που τον υποβιβάζουν, του στερούν κάθε αίσθηση δημιουργικότητας και τον καθηλώνουν. Σε οικογενειακές σχέσεις που ενδεχομένως  είναι σε αδιέξοδο ή δεν υπάρχουν. Σε προσωπικές σχέσεις που ίσως  ματαιώνουν,   αποπροσανατολίζουν,   πληγώνουν.

Επιστροφή λοιπόν σε μια κοινωνική κατάσταση  δύσκολη  που αυτόανατροφοδοτεί την «αρρώστια» . Με την ίδια ακριβώς λογική που ένας γιατρός προσπαθεί να θεραπεύσει το καρκίνο ενός ασθενή του για να μπορέσει να επιστρέψει στο ίδιο μολυσμένο και ανθυγιεινό περιβάλλον του, στην ίδια καρκινογόνα διατροφή και ζωή του.  Δυστυχώς αυτή έχει καταλήξει να είναι η πεμπτουσία της θεραπείας. Να θωρακίσει και να ενδυναμώσει το άτομο ώστε να καταφέρνει να επιβιώνει στις παρούσες προσωπικές, οικογενειακές, κοινωνικές , φυσικές, πολιτικές και οικονομικές συνθήκες. Δυστυχώς όμως ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ (με την έννοια ό,τι περιβάλλει τον άνθρωπο) – ΑΝΘΡΩΠΟΣ σημειώσατε 1!!!

Μήπως τελικά είναι καιρός οι επαγγελματίες του ψυχοκοινωνικού τομέα να κάνουμε μια στροφή στην θεώρηση μας; Από την στιγμή που οι οργανωμένες κοινωνίες και τα συστήματα – πλαίσια αναφοράς  της εποχής μας,  έχουν καταφέρει όλο και περισσότερο  να «αρρωσταίνουν» ψυχικά  τον σημερινό άνθρωπο, μήπως η θωράκιση του για να αντέχει σ’ αυτές τις αντιξοότητες απλά τροφοδοτεί όχι μόνο την συνέχιση της προβληματικότητας αλλά και την περαιτέρω ενίσχυση της;

Γιατί επί της ουσίας δεν αντιμετωπίζεται η πηγή του προβλήματος αλλά το σύμπτωμα. Δεν θα πρέπει λοιπόν να μας ξαφνιάζει που η όποια «ασθένεια» ξαναεπιστρέφει είτε με την ίδια μορφή είτε με κάποια παραλλαγή (άγχος, φόβος , κρίσεις πανικού, θλίψη, επιθετικότητα, βία, παρανοϊκότητα, ψευδαίσθηση, εξάρτηση, παραβατικότητα, αυτοκτονία κ.α.πολλά!!!).

Η εμφάνιση οποιασδήποτε διαταραχής , οποιασδήποτε προβληματικότητας δεν αποτελεί πρόβλημα του ατόμου αλλά πρόβλημα του συστήματος / συστημάτων που αυτό ανήκει. Η όποια παρέμβαση οφείλει να εστιάζει λοιπόν  στο όλον και όχι στην μονάδα.

Χαρακτηριστικά είναι τα λόγια του Ronald David Laing (γνωστός ψυχίατρος υποστηρικτής της αντιψυχιατρικής) σε συνέντευξη που έδωσε το 1971(!!!) όταν ρωτήθηκε ποιος είναι ένας καλός ψυχίατρος : «Όταν ένας ιατρός της εποχής του Ιπποκράτη πήγαινε να επισκεφθεί ένα χωριό, όλοι περίμεναν από αυτόν να είναι πλήρως κατατοπισμένος πάνω στους ανέμους που φυσάνε στην περιοχή, στις διακυμάνσεις της θερμοκρασίας και στο ποσοστό υγρασίας. Περίμεναν από αυτόν ακόμα να γνωρίζει καλά την φύση του κοινωνικού συστήματος, καθώς και τον οικονομικό και αστρολογικό του προσανατολισμό. Ο γιατρός έπρεπε να έχει σαφή γνώση του συνολικού πλαισίου προτού πάει να διαπιστώσει το τι συμβαίνει στο σώμα ενός κατοίκου αυτής της περιοχής, αν λ.χ. έχει πυρετό ή αν βγάζει άναρθρες κραυγές. Ποτέ δεν περίμεναν από αυτόν να ρίξει μια σύντομη ματιά στον άρρωστο και να τον αποκόψει από το περιβάλλον του. Το περιβάλλον αυτό συμπεριλαμβάνονταν μέσα στην διάγνωση του ιατρού».

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που ο Laing τα έλεγε αυτά και όμως παραμένουν όσο τίποτε άλλο επίκαιρα.  Πληθαίνουν οι φωνές και οι προβληματισμοί για τον τρόπο θεώρησης της ψυχικής υγείας και των θεραπειών που ακολουθούνται. Πληθαίνουν οι φωτεινές διαφορές που επικεντρώνονται  συνολικά στο σύστημα – πλαίσιο αναφοράς και όχι μόνο το άτομο. Η προβληματικότητα ενός ατόμου έχει χώρο ύπαρξης, μόνο σε μια συγκεκριμένη  οικογένεια ,  γειτονιά,  σχολείο, εργασία,  χωριό,  πόλη,  χώρα. Η προβληματικότητα ενός μέρους του συστήματος  δεν μπορεί να γεννηθεί άσχετα από αυτό και πέρα από αυτό. Κάθε σύστημα συμπράττει, αποδέχεται και αποτελεί γόνιμο έδαφος ύπαρξης.

Κάθε αλλαγή ( θεραπεία)  επομένως  σε ένα μέρος του συστήματος μπορεί να γίνει εφικτή μόνο μέσω της σύμπραξης και αποδοχής του ίδιου του συστήματος παρέχοντας ένα άλλο έδαφος ύπαρξης.

.

Η ψυχική ασθένεια αποτελεί κυρίως την ακραία έκφραση μιας κοινωνικής προβληματικότητας.  Άμεση λοιπόν προτεραιότητα θα πρέπει να είναι  η αναζήτηση αλλά και προσφορά μιας διαφοράς που θα κάνει την διαφορά στην οικογένεια, στο σχολείο, στην εργασία,  στην γειτονιά, στην πόλη.  Πρωταρχικός πυρήνας εκκίνησης, αναμφίβολα είναι η οικογένεια.  Το πρώτο, άμεσο, ουσιαστικό και πιο προσβάσιμο πλαίσιο αναφοράς. Η διαφορά στην λειτουργία της οικογένειας μπορεί να αποτελέσει τον κινητήριο μοχλό για την διαφορά στο άτομο και τα υπόλοιπα συστήματα που το περιβάλλουν όπως σχολείο, εργασία, κοινωνία.  Όμως η πολυπλοκότητα, τα αδιέξοδα, η αποξένωση , η αλλοτρίωση, η αδικία, η μοναξιά, οι απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης είναι σημάδια των καιρών μας που δεν μπορεί κανείς απλά να τα αφομοιώσει και να μάθει να ζει μ’ αυτά. Η ουσιαστική θεραπεία των ψυχικών διαταραχών οφείλει να υπερβαίνει αυτό το επίπεδο και να περνά σε άλλες διαδικασίες – διεργασίες κοινωνικοπολιτικών αλλαγών.

Με άλλα λόγια όπως η αρρώστια του καρκίνου δεν αντιμετωπίζεται επί της ουσίας αν πρώτα δεν αντιμετωπιστούν τα αίτια που τον προκαλούν (μόλυνση, ανθυγιεινή διατροφή, ραδιενέργεια,  ακτινοβολία, τρόπος ζωής, άγχος, θλίψη, κ.α.), έτσι και οι ψυχικές διαταραχές δεν θεραπεύονται αν πρώτα ή και ταυτόχρονα  δεν υπάρξει παρέμβαση στους παράγοντες που παίζουν σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση τους (κοινωνική αλλοτρίωση, απομόνωση, μοναξιά, ανασφάλεια, στυγνός ανταγωνισμός, εξαντλητικοί ρυθμοί ζωής, έλλειψη αξιών, ηθικής, ανθρωπισμού, αξιοκρατίας, δικαιοσύνης κ.α.)

Είναι σημείο των καιρών επιτακτικό πια οι ψυχολόγοι και κάθε είδους ειδικοί του ψυχοκοινωνικού τομέα  να λειτουργήσουν και να παρέμβουν μέσα από έναν ενεργό κοινωνικοπολιτικό ρόλο που θα προσφέρει εναλλακτικές σε όλα τα πλαίσια και που θα ξεπερνά τα όρια των ιατρείων και των γραφείων τους.

* Ψυχολόγος, Αμπελοκήπων 46, Περαία.

Πηγή

Καταχωρίσθηκε στὴν κατηγορία Άρθρα καὶ σημειώθηκε ὡς , , . Φυλάξτε τὸν μόνιμο σύνδεσμο στὰ ἀγαπημένα σας.

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

Αὐτὸς ὁ ἱστότοπος χρησιμοποιεῖ τὸ Akismet γιὰ νὰ μειώσει τὰ ἀνεπιθύμητα μηνύματα. Μάθετε τί συμβαίνει μὲ τὰ δεδομένα τῶν σχολίων σας.