Αλέξης Μητρόπουλος: Απάντηση στον παραλογισμό του Μνημονίου


Αλέξης Μητρόπουλος: Απάντηση στον παραλογισμό του ΜνημονίουΟ Νομπελίστας Οικονομίας Paul Krugman, με το προχθεσινό του άρθρο στην ηλεκτρονική έκδοση της New York Times(14/1/2011), στοιχίζεται ανοιχτά με τους πολλούς απαισιόδοξους, λέγοντας «…Ειλικρινά, είναι δύσκολο να δω πώς μπορεί η Ελλάδα να αποφύγει την αναδιάρθρωση του χρέους…». Για την απώλεια της επενδυτικής εμπιστοσύνης στην Ελλάδα –εννοεί τις δυσκολίες δανεισμού της χώρας–, αναφέρει ότι η αιτία ήταν ξεκάθαρη. Δηλαδή ότι «…η κυβέρνηση συμπεριφέρθηκε ανεύθυνα, είπε ψέματα γι’ αυτό και πιάστηκε στα πράσα. Οι επενδυτές εύλογα έγιναν καπνός…». Όσον αφορά την κρίση στην Ευρώπη συνολικώς, την αποδίδει στην «κατασκευή» του ευρώ, δηλώνοντας ότι «…για καθαρά τεχνικούς και πρακτικούς λόγους το ενιαίο νόμισμα ήταν από τη γέννησή του καταδικασμένο σε αποτυχία…».

Ως προς την ιδιαιτερότητα της κρίσης στην Ελλάδα είναι βέβαιο ότι ανάγει τα αίτιά της σε καθαρώς διαδικαστικές συμπεριφορές, κάτι που, ακόμη κι αν «απελευθέρωσε» τους κινδύνους, εντούτοις δεν αποδίδει ολόκληρη την ελληνική περιπέτεια. Γιατί αν το ζήτημα ήταν καθαρά διαδικαστικό – επικοινωνιακό, δηλαδή αναφορά ψευδών στοιχείων για το έλλειμμα από την προηγούμενη κυβέρνηση, τότε η αποκάλυψη της «αλήθειας» από την επόμενη δεν αποτελούσε το «φάρμακο», αλλά την ομολογία της ασθένειας. Κι επειδή κι αυτός πολύ καλά γνωρίζει, μάλιστα, δε, έχει επανειλημμένως αρθρογραφήσει για την ιδιοτέλεια και τις καιροσκοπικές μεθόδους των χρηματοοικονομικών αγορών, φαίνεται ως εξίσου –αν όχι σοβαρότερο– σφάλμα της κυβέρνησης μιας χώρας να αποκαλύπτει προς πάσα κατεύθυνση με μελανά χρώματα αυτό που απέκρυπτε η προηγούμενη. Και αν οι αγορές προεξοφλούν τις οικονομικές τους προσδοκίες σε ένα ορατό βάθος χρόνου, τότε η ζηλόφθονη αποκάλυψη των διογκωμένων στοιχείων ήταν αυτό που προκάλεσε την κρίση δανεισμού, σε συνδυασμό πάντοτε με τη δυσφήμηση της χώρας και του λαού της από ξένους και Ευρωπαίους ιθύνοντες ότι πρόκειται περί μιας «διεφθαρμένης» χώρας ενός «ένοχου» και «απατεώνα» πληθυσμού.

Παρ’ όλα αυτά, πολλοί είχαν υποστηρίξει, κατά το προμνημονιακό χρονικό διάστημα, ότι υπήρχε δυνατότητα συνετής και διακριτικής ανανέωσης των ομολόγων του δημοσίου χρέους που έληγαν, με άμεσο δανεισμό των αναγκαίων κεφαλαίων για όλο το έτος από τις αγορές, ή μέσω της δημιουργίας ενός μεγάλου δημόσιου τραπεζικού πυλώνα που θα δανειζόταν με το φτηνό επιτόκιο (γύρω στο 1%) από την ΕΚΤ, ο οποίος θα δάνειζε με τη σειρά του με φτηνό επιτόκιο τη χώρα, καθώς και με την εξοικονόμηση πόρων μέσω εναλλακτικών (εκτός ΕΕ) διακρατικών συνεργασιών και βεβαίως με την έκδοση εσωτερικού «λαϊκού» ομολόγου. Και αυτά αφορούσαν στην εσωτερική ελληνική πολιτική που θα μπορούσε να προχωρήσει απρόσκοπτα. Προϋπέθεταν όμως ανεξαρτησία πολιτικής και πρόγραμμα οικοδόμησης (επιτέλους!) μιας αυτοδύναμης παραγωγικής οικονομίας, που θα εκινείτο στον αντίποδα του ετερόνομου και περιστασιακού αναπτυξιακού μοντέλου των υπηρεσιών εισαγωγικού προσανατολισμού, που η πιστωτική υπερεπέκταση των τελευταίων χρόνων εξέθρεψε.

Λανθασμένος δρόμος

Το γεγονός ότι ο δρόμος του Μνημονίου ήταν ο λανθασμένος δεν αποδεικνύεται μόνο από την παταγώδη αστοχία του στην πρώτιστη επιδίωξή του –αυτή του αποπληθωρισμού και της ελεγχόμενης ύφεσης–, αλλά και από το ότι οι λεγόμενες «διαρθρωτικές αλλαγές» δεν είναι παρά η άλωση από τις αγορές όσων τομέων δημόσιας δραστηριότητας και όσων περιουσιακών και παραγωγικών στοιχείων της χώρας είχαν απομείνει εκτός αυτών. Επομένως, μετά την υλοποίηση αυτών των εκτεταμένων ιδιωτικοποιήσεων σε όλους τους τομείς, η χώρα θα αδυνατεί να εφαρμόσει –εάν κάποτε αποφάσιζε– ένα αναπτυξιακό σχέδιο αυτοδύναμης ανάπτυξης.

Η αποτυχία όμως του αντικοινωνικού Μνημονίου αποδεικνύεται και από το ότι, προϊούσης της κρίσης, η ευρωπαϊκή τεχνοδομή διαρκώς το αναθεωρεί. Αυτό υποδηλώνει ότι δεν έχει ακόμη κατανοήσει το μέγεθος και τη φύση της κρίσης κι επομένως δεν μπορεί να εκπονήσει και την κατάλληλη στρατηγική εξόδου από αυτή. Δεν είναι μόνον, ως εκ τούτου, η έλλειψη αποπροσανατολισμού και εναλλακτικών διαπραγματευτικών θέσεων της κυβέρνησης, αλλά κυρίως η αδυναμία της να «εκβιάσει» τη λήψη μέτρων που σήμερα ζητούνται ευρέως, όπως είναι, π.χ., το ευρωομόλογο της ΕΚΤ, που κατ’ ουσίαν ενέχει μεταβιβάσεις προς τις αδύναμες χώρες και υποκρύπτει μια –επί ευρωπαϊκού επιπέδου– διαχείριση του χρέους. Αυτά που σήμερα προβάλλονται ως αυτονόητα, προ ενός έτους ήσαν εξωπραγματικά, αυτοί μάλιστα που τα πρότειναν εθεωρούντο αιθεροβάμονες και ουτοπικοί.

 

Ανάπτυξη και χρέος

Η αδυναμία αυτή του προσανατολισμού της ηγετικής ομάδας του ΠΑΣΟΚ είναι αυτόθροη συνέπεια της εκσυγχρονιστικής ευφορίας που επικράτησε κατά την περίοδο της πιστωτικής υπερεπέκτασης, με το φτηνό μεν δανεισμό, του υπερτιμημένου όμως ευρώ. Η ροή αυτή, που οδήγησε και σε σημαντικούς ρυθμούς ανάπτυξης, η οποία, αν ήταν πραγματική –αν, δηλαδή, αντιστοιχούσε σε αυτόνομες παραγωγικές δομές και ανταγωνιστικά προϊόντα–, θα ήταν και ανθεκτική, φαλκίδευσε την προβολή των μέτρων που συζητιούνται σήμερα. Τώρα όλοι ανακαλύπτουν τα «εκ κατασκευής» προβλήματα του ενιαίου νομίσματος. Τώρα όλοι αρχίζουν και προσμετρούν στο συνολικό χρέος της χώρας και το ιδιωτικό, γιατί μέχρι πρότινος μόνον το χρέος του δημόσιου τομέα ήταν βλαπτικό. Τώρα όλοι συζητούν για το ευρωομόλογο που προ έτους εξόρκιζαν. Και ασφαλώς κερδίζει έδαφος η ιδέα μιας γενικότερης και ταυτόχρονης αναδιάρθρωσης του χρέους του «οικονομικού Νότου» της Ευρώπης, με δραστικό «κούρεμα» των ομολόγων που τώρα κατέχουν οι ευρωπαϊκές τράπεζες, οι οποίες διατηρούνται εν ζωή από το υστέρημα των λαών.

Κι όσο κι αν είναι αλήθεια ότι η κρίση δεν δημιουργήθηκε εξαιτίας της μεγάλης ροής του χρήματος κατά την προηγούμενη περίοδο, αλλά λόγω της άνισης αναδιανομής των εισοδημάτων –με συνέπεια την πτώση της ζήτησης–, αυτό που πρέπει να κατανοήσουμε όλοι οι συν-Έλληνες είναι ότι η αδυναμία του πολιτικού συστήματος να ανασυγκροτήσει τον παραγωγικό ιστό της χώρας, και κυρίως το μεταποιητικό τομέα, σίγουρα θα δημιουργούσε –σε βάθος χρόνου– τα ελλείμματα και τα χρέη εντός ενός ακραιφνώς νεοφιλελεύθερου πεδίου ελεύθερης διακίνησης κεφαλαίων, αγαθών και υπηρεσιών. Γιατί όταν, στην αιχμή της παραγωγής των ελληνικών προϊόντων, το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο επιτρέπει την εισαγωγή ομοίων ανταγωνιστικών από όλες τις χώρες τού κόσμου· όταν το κράτος αποσύρεται από κάθε προστατευτική ή ρυθμιστική αρμοδιότητά του στην εσωτερική αγορά· όταν, ήδη από αιώνος, κορεσμένα επαγγέλματα θεωρούνται «κλειστά» μέσα από μια απίθανη και εξωπραγματική λογική απελευθέρωσης κάθε κανόνα δημοσίου συμφέροντος και αποσυνδέονται από το πλέγμα της αιμοδότησης των διάφορων υποσυστημάτων του Κοινωνικού Κράτους, τότε δεν υπάρχει καμιά δυνατότητα ανάκαμψης και αυτοπροσδιορισμού. Το ίδιο θα συμβεί και στον τομέα του τουρισμού, όπως και σε άλλους τομείς υπηρεσιών, που σήμερα καλύπτονται από τα λεγόμενα «δημόσια λειτουργήματα». Ως εκ τούτου, ακόμη κι αν ρυθμιστούν τα χρέη επί ευρωπαϊκού επιπέδου, ακόμη κι αν εκδοθούν ευρωπαϊκά ομόλογα που θα επιτρέψουν στα κράτη την ενεργοποίηση των επενδυτικών προγραμμάτων τους –εσωτερικών και ευρωπαϊκών–, αν δεν υπάρξει μια μακρά περίοδος εσωστρεφούς ανασυγκρότησης του παραγωγικού μας προτύπου, δεν πρόκειται να φύγουμε από το φαύλο κύκλο της κρίσης.

Με την πολιτική της γενικής αλλοτρίωσης των παραγωγικών πόρων από τις αγορές που το Μνημόνιο προδιαγράφει, μια τέτοια λυτρωτική προοπτική αποσβήνεται. Γιατί το Μνημόνιο υπερακοντίζει, σε επίδειξη αγοραίου πνεύματος του επιθετικού νεοφιλελευθερισμού, ακόμη και την πιο απελευθερωμένη χώρα της Ευρώπης. Κι αν η πλήρης παράδοση στις αγορές μιας μεγάλης χώρας είναι επιζήμια –αλλά εν πάση περιπτώσει βιώσιμη–, η πλήρης ιδιωτικοποίηση σε μια αποπαραγωγικοποιημένη χώρα με ετερόνομη οικονομία υπηρεσιών είναι αιώνια καταδίκη διαρκούς υποβάθμισης στον διεθνή καταμερισμό της εργασίας. Πάνω απ’ όλα όμως καταστρέφεται το Κοινωνικό Κράτος και κατ’ ακολουθίαν το ανθρώπινο δυναμικό, που είναι ο κύριος συντελεστής της παραγωγής πλούτου.

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Επίκαιρα: 20/01/2011

Καταχωρίσθηκε στὴν κατηγορία Άρθρα. Φυλάξτε τὸν μόνιμο σύνδεσμο στὰ ἀγαπημένα σας.

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

Αὐτὸς ὁ ἱστότοπος χρησιμοποιεῖ τὸ Akismet γιὰ νὰ μειώσει τὰ ἀνεπιθύμητα μηνύματα. Μάθετε τί συμβαίνει μὲ τὰ δεδομένα τῶν σχολίων σας.