Γιώργος Δελαστίκ: “Τέλος εποχής στον αραβικό κόσμο”


Γιώργος Δελαστίκ: Τέλος εποχής στον αραβικό κόσμοΨυχορραγούν, καταρρέουν, συγκλονίζονται τα αραβικά καθεστώτα από την Αίγυπτο και την Τυνησία έως την Υεμένη και την Αλγερία. Οργισμένες μάζες λαού έχουν βγει στους δρόμους και απαιτούν την απομάκρυνση των ηγετών τους που παραμένουν «γαντζωμένοι» στην εξουσία, συχνά επί ολόκληρες δεκαετίες, χωρίς πια να έχουν τίποτα να προσφέρουν στους λαούς τους. Αντίθετα, τους βυθίζουν στη μιζέρια και στη δυστυχία, σε οικονομικά και κοινωνικά αδιέξοδα.

«Ο λαός προχωράει σαν την αστραπή, ο λαός είναι βουνά και πελάγη, ένα ηφαίστειο που βρυχάται…» Έχει περάσει περισσότερος από μισός αιώνας από τότε που η συγκλονιστική φωνή της θρυλικής Αιγύπτιας τραγουδίστριας Ουμ Καλσούμ προκαλούσε ρίγη στις λαϊκές αραβικές μάζες που ξεσηκώνονταν πάλι για να φέρουν στην εξουσία… τα καθεστώτα εναντίον των οποίων εξεγείρονται σήμερα!

Ήταν η εποχή που υπό την πολιτική ηγεσία του Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ το αραβικό έθνος ξεκινούσε τον τιτάνιο αγώνα της αποαποικιοποίησης, έχοντας επικεφαλής εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα. Από τη Συρία έως το Σουδάν και από την Υεμένη έως τη Μαυριτανία υψώνονταν μυριάδες πανό με τα λόγια του Νάσερ: «Ψηλά το κεφάλι, αδελφέ μου!».

Αποστέωση και εκφυλισμός

Αίγυπτος, Αλγερία, Τυνησία, Συρία, Ιράκ, Νότια Υεμένη, Λιβύη, Σουδάν, Μαυριτανία – σταδιακά τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα επικράτησαν σε ολόκληρο σχεδόν τον αραβικό κόσμο, με εξαίρεση τις μοναρχίες του Κόλπου, του Μαρόκου και της Ιορδανίας. Τα νέα καθεστώτα, ακολουθώντας φιλολαϊκές και «σοσιαλίζουσες» –υπό την ευρύτατη έννοια του όρου– πολιτικές οδήγησαν τους λαούς τους σε πρωτοφανή για τα δεδομένα τους ανάπτυξη και βελτίωση του βιοτικού τους επιπέδου.

Η δωρεάν υγειονομική περίθαλψη μείωσε δραστικότατα την παιδική θνησιμότητα και έφερε εξαιρετικά σφριγηλές κοινωνίες από ηλικιακή σκοπιά, με το 50% (!) και πλέον του πληθυσμού να είναι κάτω των 25 ετών. Η δωρεάν παιδεία παρήγε μαζικότατα γιατρούς, μηχανικούς, εκπαιδευτικούς και πάσης φύσεως επιστήμονες.

Όσο κυριαρχούσαν στον οικονομικό τομέα οι κρατικιστικές αντιλήψεις, όλο αυτό το επιστημονικό δυναμικό απορροφούνταν. Η κατάσταση όμως επιδεινώθηκε δραματικά μόλις κατέρρευσε η Σοβιετική Ένωση και ο «υπαρκτός σοσιαλισμός» και επικράτησαν παγκοσμίως οι νεοφιλελεύθερες αντιλήψεις.

Τα αραβικά κράτη έκλεισαν τις πόρτες στους μορφωμένους νέους τους, χωρίς να υπάρχει όμως ούτε κατά διάνοια ιδιωτικός τομέας ικανός να τους απορροφήσει. Βαθμιαία σημειώνεται έτσι η στροφή της νεανικής αραβικής διανόησης προς το πολιτικό ισλάμ, το οποίο καθίσταται παντού κυρίαρχο ιδεολογικοπολιτικό ρεύμα.

Τα εκφυλισμένα αραβικά καθεστώτα, που δεν έχουν πλέον σχεδόν τίποτα κοινό με το εθνικοαπελευθερωτικό και προοδευτικό παρελθόν τους, απαντούν με τρομερής έκτασης σφαγές και φυλακίσεις εκατοντάδων χιλιάδων ισλαμιστών για να διασώσουν την εξουσία τους. Το καταφέρνουν κατά τη δεκαετία του 1990, με αντίτιμο την ολοκληρωτική αποξένωσή τους από το σύνολο πια του πληθυσμού και την οριστική αποστέωσή τους.

Κοινωνικές εξεγέρσεις

Τα εκφυλισμένα αραβικά καθεστώτα περνούν παράλληλα στην υπηρεσία των ΗΠΑ και του Ισραήλ, διαρρηγνύοντας έτσι οριστικά τις σχέσεις τους όχι μόνο με το κοινωνικά προοδευτικό, αλλά και το πατριωτικό, εθνικοαπελευθερωτικό παρελθόν τους. Δεν έχουν πλέον κανένα ιδεολογικοπολιτικό όπλο για να διατηρήσουν την επιρροή τους στους λαούς τους, με εξαίρεση εκείνα τα άτομα που σιτίζονται και πλουτίζουν από τον κρατικό μηχανισμό.

Έτσι ξεσπούν οι σημερινές εξεγέρσεις, οι οποίες έχουν κοινωνικό χαρακτήρα. Στερούνται ουσιαστικής πολιτικής καθοδήγησης, παρά τους ισχυρισμούς και τις προσπάθειες μικρών αντιπολιτευτικών ομάδων να υπερμεγεθύνουν το ρόλο τους και να επιχειρούν την ανάληψη της πολιτικής ηγεμονίας.

Εντυπωσιάζει η απουσία –μέχρι στιγμής– των ισλαμιστών από τις εξεγέρσεις αυτές. Είναι προφανές ότι η εξόντωση δεκάδων χιλιάδων μελών και οπαδών τους και η φυλάκιση εκατοντάδων χιλιάδων μαχητικών ισλαμιστών τούς έχει προσωρινά αποδυναμώσει πολιτικά και έτσι αιφνιδιάστηκαν από τις κοινωνικές εκρήξεις τόσο στην Αίγυπτο και την Τυνησία όσο και στην Αλγερία και την Υεμένη. Έως ένα βαθμό κρατούνται, επίσης, οικειοθελώς σε μη πρωταγωνιστικούς ρόλους προς το παρόν για να μην τρομάξουν τους εξεγερμένους και ταυτόχρονα για να μην διευκολύνουν τη χρήση κτηνώδους αιματηρής βίας εκ μέρους των καθεστώτων με πρόσχημα την απόκρουση του «ισλαμικού κινδύνου».

Μάχη διαδοχής

Είναι εξόφθαλμο ότι βρισκόμαστε πια στο τέλος της εποχής αυτών των αραβικών καθεστώτων που προέκυψαν από την αίγλη, το θρίαμβο και τον εκφυλισμό των κάποτε προοδευτικών εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων των Αράβων που πάλευαν για να απαλλαγούν από την αποικιοκρατία. Όση βία κι αν ασκήσουν αυτά τα τυραννικά καθεστώτα, δεν μπορούν να πετύχουν τίποτα περισσότερο από κάποια μικρή καθυστέρηση της ανατροπής τους, η οποία πλέον είναι αναπότρεπτη.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τόσο το κόμμα του εκδιωχθέντος Τυνήσιου δεσπότη Μπεν Αλί όσο και εκείνο του τυράννου της Αιγύπτου Χόσνι Μουμπάρακ είναι μέλη της… Σοσιαλιστικής Διεθνούς! Σύντροφοι και ομοϊδεάτες, δηλαδή, του προέδρου της Γιώργου Παπανδρέου, ο οποίος, ως γνήσιος καιροσκόπος, κίνησε τις διαδικασίες διαγραφής του κόμματος του Μπεν Αλί μόνο αφότου αυτός ανατράπηκε, ενώ φυσικά δεν έχει κάνει ακόμη καμιά κίνηση εναντίον του κόμματος του Μουμπάρακ! Βεβαίως, από τη στιγμή που οι Αμερικανοί άρχισαν να αποστασιοποιούνται από τον Αιγύπτιο δικτάτορα, είναι σίγουρο ότι θα ακολουθήσει και ο Γιώργος Παπανδρέου και η Σοσιαλιστική Διεθνής του.

Το ερώτημα, πάντως, που κυριαρχεί είναι τι είδους καθεστώτα θα αντικαταστήσουν αυτά που καταρρέουν.

Πολιτικές συμπληγάδες

Η χειρότερη λύση είναι αυτή που επιδιώκουν οι Αμερικανοί και δευτερευόντως οι Ευρωπαίοι. Η ανάληψη, δηλαδή, της εξουσίας από δουλόφρονες αστικές δυνάμεις, πιο δεξιές κοινωνικά από τα ανατραπέντα καθεστώτα, οι οποίες θα συνεχίσουν με πιο αδίσταχτο τρόπο, χωρίς κόμπλεξ, την πολιτική υποταγής στα σχέδια των ΗΠΑ και του Ισραήλ, παρέχοντας όμως παράλληλα περισσότερες πολιτικές ελευθερίες και γνησιότερο κοινοβουλευτισμό.

Η άλλη λύση είναι η επικράτηση των ισλαμιστών. Αν, μάλιστα, οι ισλαμιστές πάρουν την εξουσία στην Αίγυπτο, όλα τα αραβικά καθεστώτα θα σαρωθούν σταδιακά από ισλαμικές επαναστάσεις. Κάτι τέτοιο θα συνιστούσε τεράστιο γεωπολιτικό πλήγμα για τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και τη Δύση γενικότερα, καθώς θα τοποθετούσε σε νέα γεωπολιτική βάση τις σχέσεις των ΗΠΑ και της Ευρώπης με τον ισλαμικό κόσμο.

Επικράτηση των ισλαμιστών θα σηματοδοτούσε σαφώς πιο φιλολαϊκή οικονομική πολιτική, αλλά βαθύτερο κοινωνικό συντηρητισμό και πολιτικές ελευθερίες ίδιας ποιότητας με εκείνες των ανατραπέντων καθεστώτων – δηλαδή ουσιαστικά ανύπαρκτες για τους μη ισλαμιστές.

Η περίπτωση προοδευτικής αστικής λύσης είναι πολύ αποδυναμωμένη σήμερα, όχι όμως και αδύνατη θεωρητικά, όπως βλέπουμε στην Τυνησία. Εκεί, το γεγονός ότι έχει αναδειχθεί σε μοχλό των πολιτικών εξελίξεων η εργατική συνομοσπονδία έχει οδηγήσει σε μια διαρκή ριζοσπαστικοποίηση των εξελίξεων, καθώς έχουν ήδη ανατραπεί τρεις (!) προσωρινές κυβερνήσεις και έχουν εκκαθαριστεί όλα σχεδόν τα στελέχη του παλαιού καθεστώτος.

Ο Αιγύπτιος… Καραμανλής!

Ύστατη ίσως ευκαιρία των Αμερικανών στην Αίγυπτο για την επιβολή ευνοϊκής για τα συμφέροντά τους λύσης είναι ο εξαναγκασμός του Μουμπάρακ να παραδώσει την εξουσία στον πρώην διευθυντή της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας και τιμηθέντα με το βραβείο Νομπέλ Ειρήνης 2005 Μοχάμεντ Ελ Μπαραντέι.

Ο Ελ Μπαραντέι είναι αστός ο ίδιος και πλήρως αποδεκτός από τις ΗΠΑ και την ΕΕ. Είναι βέβαιο ότι θα συνεχίσει την πολιτική πρόσδεσης της Αιγύπτου στο άρμα των ΗΠΑ και του Ισραήλ, εγκαθιδρύοντας σαφώς πιο φιλελεύθερο καθεστώς στο εσωτερικό της χώρας.

Είναι όμως και ο μοναδικός αυτή τη στιγμή που έχει τη δυνατότητα να επιδιώξει την ενσωμάτωση των ισλαμιστών στο σύστημα, κάνοντας φυσικά αναγκαίες παραχωρήσεις σε αιτήματά τους. Χαίρει της εμπιστοσύνης τους, έχει συνεργαστεί πολιτικά μαζί τους και οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι δήλωσαν επισήμως ότι τον στηρίζουν ως μεσολαβητή προς το καθεστώς.

Απομένει να δούμε στην πράξη αν ο Ελ Μπαραντέι θα μπορέσει να παίξει το ρόλο του Αιγύπτιου… Κωνσταντίνου Καραμανλή το 1974, όταν η χούντα τού παρέδωσε την εξουσία.

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό “Επίκαιρα” στις 3/2/11

Καταχωρίσθηκε στὴν κατηγορία Άρθρα. Φυλάξτε τὸν μόνιμο σύνδεσμο στὰ ἀγαπημένα σας.

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

Αὐτὸς ὁ ἱστότοπος χρησιμοποιεῖ τὸ Akismet γιὰ νὰ μειώσει τὰ ἀνεπιθύμητα μηνύματα. Μάθετε τί συμβαίνει μὲ τὰ δεδομένα τῶν σχολίων σας.